Kıdem tazminatı, iş sözleşmesi sona eren işçinin en önemli alacak kalemlerinden biridir. Ancak her iş sözleşmesinin sona ermesi kıdem tazminatına hak kazandırmaz. Bu yazıda kıdem tazminatının şartlarını, nasıl hesaplandığını, zamanaşımı süresini ve uygulamada en sık sorulan soruları ele alıyoruz.
Kıdem Tazminatının Yasal Dayanağı
Kıdem tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun geçici 6. maddesi uyarınca halen yürürlükte olan 1475 sayılı eski İş Kanunu’nun 14. maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenleme; İş Kanunu, Basın İş Kanunu ve Deniz İş Kanunu kapsamında çalışan işçiler için uygulanır.
Kıdem Tazminatı Almanın Şartları
Kıdem tazminatına hak kazanmak için iki temel şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- En az bir yıllık kıdem: İşçinin aynı işverene ait işyerlerinde, fesih tarihine kadar en az bir yıl çalışmış olması gerekir. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birlikte hesaplanır.
- Kanunda sayılan bir fesih hali: İş sözleşmesinin kanunun kıdem tazminatına bağladığı hallerden biriyle sona ermesi gerekir.
Kıdem tazminatına hak kazandıran fesih halleri
- İşverenin iş sözleşmesini feshetmesi (işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle yapılan haklı fesih hariç),
- İşçinin iş sözleşmesini İş Kanunu’nun 24. maddesindeki haklı nedenlerle feshetmesi (ücretin ödenmemesi, fazla mesai ücretlerinin verilmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması, mobbing gibi),
- Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılma,
- Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla işten ayrılma,
- Emeklilik için gereken yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim günü şartlarının tamamlanması nedeniyle işten ayrılma,
- Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle işten ayrılması,
- İşçinin ölümü (bu halde tazminat yasal mirasçılarına ödenir).
İstifa Eden İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi?
Kural olarak, haklı bir neden olmaksızın istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak istifanın gerçek nedeni ücretlerin ödenmemesi, fazla mesai alacaklarının karşılanmaması veya sigorta primlerinin eksik yatırılması gibi haklı bir nedense, işçinin feshi haklı fesih niteliğindedir ve kıdem tazminatı talep edilebilir. Bu nedenle istifa dilekçesinde fesih sebebinin açıkça yazılması büyük önem taşır. Gerekçesiz bir “istifa” dilekçesi, sonradan haklı nedenin ispatını zorlaştırabilir.
Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatı, işçinin her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücreti tutarında hesaplanır. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden orantılı ödeme yapılır.
Hesaplamada esas alınan ücret, işçinin son brüt ücretidir. Bu ücrete, düzenli olarak sağlanan yol ve yemek yardımı, ikramiye, prim gibi para veya parayla ölçülebilen menfaatler de eklenir. Uygulamada buna giydirilmiş brüt ücret denir. Süreklilik arz etmeyen ödemeler ise hesaba katılmaz.
Kıdem tazminatı tavanı
Bir yıl için ödenecek kıdem tazminatı, en yüksek devlet memuruna ödenen bir hizmet yılına ait emeklilik ikramiyesi tutarını aşamaz. Bu tavan tutar, memur maaş katsayılarına bağlı olarak her yıl ocak ve temmuz aylarında yeniden belirlenir. Hesaplamada fesih tarihinde geçerli olan tavan esas alınır.
Kesintiler
Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir; gelir vergisi ve sigorta primi kesintisi yapılmaz.
Kıdem Tazminatı Ödenmezse Ne Olur?
Kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte muaccel olur. Ödemede gecikme halinde, gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz talep edilebilir.
İşveren kıdem tazminatını ödemezse işçi, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorundadır. İşçi ve işveren alacağına ilişkin uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır. Arabuluculuk görüşmesinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanaktan sonra iş mahkemesinde alacak davası açılabilir. Arabuluculuk süreci hakkında daha fazla bilgi için işçi avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Kıdem Tazminatında Zamanaşımı
25 Ekim 2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmelerinde kıdem tazminatı için zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıldır. Bu tarihten önce sona eren sözleşmelerde ise on yıllık süre uygulanır. Arabulucuya başvuru ile zamanaşımı süresi durur.
İbraname İmzalamak Haklarınızı Ortadan Kaldırır mı?
İşten ayrılırken işçilere sıklıkla “tüm haklarımı aldım” şeklinde ibranameler imzalatılır. Türk Borçlar Kanunu’na göre ibra sözleşmesinin geçerli olabilmesi için; yazılı yapılması, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir ay geçtikten sonra düzenlenmesi, ibra edilen alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin hak edilen miktarda, banka aracılığıyla yapılması gerekir. Bu şartları taşımayan ibranameler kesin olarak hükümsüzdür.
Sık Sorulan Sorular
Deneme süresinde çıkarılan işçi kıdem tazminatı alır mı?
Kıdem tazminatı için en az bir yıllık çalışma şartı arandığından, kural olarak alamaz.
Emeklilik için yaşı bekleyen işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Evet. Sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını tamamlayan işçi, SGK’dan alacağı yazı ile işten ayrılarak kıdem tazminatı talep edebilir.
Kıdem tazminatı hesabına fazla mesai ücreti dahil edilir mi?
Kural olarak hayır. Kıdem tazminatı, işçinin olağan çalışma karşılığı aldığı giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır.
İşçilik alacaklarının icra yoluyla tahsili için icra ve alacak hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz.
Yazar: Av. Arb. Erdem Yavrutürk – Ümraniye / İstanbul’da avukat, arabulucu ve kira hukuku bilirkişisi. İş, kira, tapu ve miras uyuşmazlıklarında dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Hakkımda · İletişim
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, yayın tarihindeki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlığınıza ilişkin değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.