Mirasbırakanın sağlığında, mirasçılarından birine veya üçüncü bir kişiye taşınmazını “satış” göstererek devretmesi, ancak gerçekte bir bedel almadan bağışlaması uygulamada sıkça karşılaşılan bir durumdur. Diğer mirasçıları miras hakkından yoksun bırakmaya yönelik bu tür işlemlere karşı başvurulan hukuki yol, muris muvazaası (mirastan mal kaçırma) nedeniyle tapu iptal ve tescil davasıdır.
Muris Muvazaası Nedir?
Muvazaa, tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla gerçek iradelerine uymayan bir görünüş yaratması demektir. Muris muvazaasında mirasbırakan (muris), tapuda yapılan işlemi satış olarak gösterir; ancak gerçek amacı taşınmazı karşılıksız olarak bağışlamak ve diğer mirasçıları miras hakkından yoksun bırakmaktır.
Bu durumda iki ayrı işlem söz konusudur:
- Görünürdeki işlem (satış): Tarafların gerçek iradesine uymadığı için geçersizdir.
- Gizli işlem (bağış): Gerçek irade budur; ancak taşınmaz bağışı resmi şekilde yapılmadığından bu işlem de şekil eksikliği nedeniyle geçersizdir.
Sonuç olarak taşınmaz, hukuken mirasbırakanın terekesine dahil kalır ve mirasçılar payları oranında tapu iptal ve tescil talep edebilir.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı
Muris muvazaasına ilişkin uygulamanın temelini, Yargıtay’ın 1 Nisan 1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı oluşturur. Bu karara göre mirasbırakanın, mirasçılarını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla tapuda satış gibi gösterdiği bağış işlemine karşı, miras hakkı zedelenen mirasçılar muvazaa nedeniyle dava açabilir.
Muris Muvazaasının Unsurları
Mahkeme, işlemin muvazaalı olup olmadığını değerlendirirken somut olayın tüm koşullarını dikkate alır. Uygulamada şu kriterler ön plana çıkar:
- Satış bedeli ile taşınmazın gerçek değeri arasında açık bir oransızlık bulunup bulunmadığı,
- Mirasbırakanın taşınmazı satmak için makul bir ihtiyacının bulunup bulunmadığı,
- Alıcının satış bedelini ödeyecek ekonomik gücünün olup olmadığı,
- Mirasbırakanın diğer mirasçılarıyla ilişkisi, aile içindeki durum ve yöresel gelenekler,
- Satış bedelinin gerçekten ödendiğine dair banka kaydı gibi delillerin bulunup bulunmadığı,
- Mirasbırakanın, bakım veya yardım karşılığında devir yapma gibi haklı ve makul bir sebebinin olup olmadığı.
Mirasbırakanın amacı mirasçıları arasında denkleştirme yapmak ise ve bu amaç makul ölçüler içindeyse, muvazaa kabul edilmeyebilir.
Davayı Kimler Açabilir?
Miras hakkı zedelenen her yasal mirasçı, diğer mirasçılardan bağımsız olarak kendi miras payı oranında dava açabilir. Saklı paylı mirasçı olmak şart değildir. Mirasbırakanın sağlığında bu işleme karşı dava açılamaz; dava hakkı mirasın açılmasıyla, yani mirasbırakanın ölümüyle doğar.
Muris Muvazaası Davasında Süre Var mı?
Muvazaalı işlem baştan itibaren geçersiz olduğundan muris muvazaası davası herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Bu yönüyle bir yıllık ve on yıllık sürelere bağlı olan tenkis davasından ayrılır. Ancak delillerin zamanla kaybolabileceği dikkate alınarak davanın gecikmeden açılması yerinde olur.
İspat: Tanık Dinletilebilir mi?
Muvazaa iddiası, işlemin tarafı olmayan mirasçılar tarafından ileri sürüldüğünden, mirasçılar muvazaayı tanık dahil her türlü delille ispat edebilir. Tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, taşınmazın değerine ilişkin bilirkişi raporu ve tanık beyanları bu davalarda sıklıkla başvurulan delillerdir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davalarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Taşınmazın aynına ilişkin bir dava olduğundan yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir ve bu yetki kesindir.
Muris Muvazaası ile Tenkis Davası Arasındaki Fark
- Muris muvazaası, satış gibi gösterilen gizli bağışın geçersizliğine dayanır ve tapulu taşınmazlara ilişkin işlemlerde uygulanır. Sonucunda tapu iptal edilerek mirasçılar adına payları oranında tescil yapılır.
- Tenkis davası ise mirasbırakanın saklı payları ihlal eden geçerli tasarruflarının (bağış, vasiyet gibi) saklı pay oranında indirilmesini amaçlar ve hak düşürücü sürelere tabidir.
Uygulamada bu iki talep çoğunlukla birlikte ileri sürülür: Öncelikle muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil, bu talep kabul edilmezse kademeli olarak tenkis istenir.
Sık Sorulan Sorular
Banka hesabındaki para veya araç için muris muvazaası davası açılabilir mi?
1974 tarihli içtihadı birleştirme kararı tapulu taşınmazlara ilişkindir. Taşınır mallar ve para yönünden ise koşulları varsa tenkis ve mal kaçırmaya yönelik diğer hukuki yollar değerlendirilir.
Taşınmaz üçüncü kişiye satıldıysa ne olur?
Taşınmaz muvazaalı işlemle edinen kişiden iyi niyetli bir üçüncü kişiye devredilmişse, kural olarak tapu iptali istenemez; ancak koşulları varsa tazminat talep edilebilir.
Tapu ve miras uyuşmazlıklarına ilişkin diğer yazılarımız için makaleler sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
Miras uyuşmazlıklarında verdiğim hizmetler için miras avukatı Ümraniye sayfasını inceleyebilirsiniz.
Yazar: Av. Arb. Erdem Yavrutürk – Ümraniye / İstanbul’da avukat, arabulucu ve kira hukuku bilirkişisi. İş, kira, tapu ve miras uyuşmazlıklarında dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Hakkımda · İletişim
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, yayın tarihindeki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlığınıza ilişkin değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.