Geçerli bir neden gösterilmeden işten çıkarılan işçi, belirli şartlar altında işine geri dönmeyi talep edebilir. İş güvencesi olarak adlandırılan bu koruma, işe iade davası ile hayata geçirilir. İşe iade sürecinde süreler oldukça kısadır ve kaçırılması halinde hak tamamen kaybedilebilir. Bu yazıda işe iade davasının şartlarını, sürelerini ve sonuçlarını özetliyoruz.
İşe İade Davası Açabilmenin Şartları
İş Kanunu’nun 18. maddesine göre iş güvencesinden yararlanabilmek için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- İşyerinde en az 30 işçi çalışması: İşverenin aynı iş kolundaki işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısı dikkate alınır.
- En az altı aylık kıdem: İşçinin aynı işverene bağlı olarak en az altı ay çalışmış olması gerekir.
- Belirsiz süreli iş sözleşmesi: Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler, kural olarak işe iade davası açamaz.
- İşveren vekili olmamak: İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ile işyerinin bütününü yöneten ve işçi alıp çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri iş güvencesinden yararlanamaz.
Geçerli Fesih Nedeni Nedir?
İş güvencesi kapsamındaki işçinin iş sözleşmesini feshetmek isteyen işveren, feshi geçerli bir nedene dayandırmak zorundadır. Geçerli nedenler üç grupta toplanır:
- İşçinin yetersizliğinden kaynaklanan nedenler (performans düşüklüğü, sık sık hastalanma gibi),
- İşçinin davranışlarından kaynaklanan nedenler (işi aksatma, işyeri düzenine uymama gibi),
- İşletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan nedenler (ekonomik kriz, yeniden yapılanma, teknolojik değişiklik gibi).
Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve fesih sebebinin açık ve kesin şekilde belirtilmesi zorunludur. İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle yapılan fesihlerde, işçinin savunmasının alınması da gerekir. Feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverendedir.
İşe İade Sürecinde Süreler
İşe iade sürecinde iki kritik süre bulunur:
- Arabulucuya başvuru için bir ay: İşçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. İşe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır.
- Dava açmak için iki hafta: Arabuluculuk görüşmesi anlaşmazlıkla sonuçlanırsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır.
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Süresinde arabulucuya başvurulmaması veya dava açılmaması halinde işe iade hakkı kaybedilir.
İşe İade Davasının Sonuçları
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse işçinin işe iadesine hükmeder ve şu hususları da belirler:
- İşe başlatmama tazminatı: İşveren, işçiyi işe başlatmazsa işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat öder.
- Boşta geçen süre ücreti: Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir.
İşçi, kesinleşen mahkeme kararının veya arabuluculuk anlaşma belgesinin tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. İşçi bu süre içinde başvurmazsa, işverence yapılan fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren yalnızca bunun hukuki sonuçlarıyla sorumlu olur. İşçinin başvurusu üzerine işveren bir ay içinde işçiyi işe başlatmazsa, işe başlatmama tazminatını ödemekle yükümlüdür.
Arabuluculukta İşe İade Anlaşması
İşe iade uyuşmazlıkları çoğu zaman arabuluculuk aşamasında çözülür. Taraflar anlaşırsa; işe başlatma tarihi, boşta geçen süre ücreti ve işe başlatılmama halinde ödenecek tazminat miktarı anlaşma belgesinde belirlenir. Uygulamada işveren, işçiyi işe başlatmak yerine işe başlatmama tazminatı ve diğer alacakları ödeyerek uyuşmazlığı sona erdirmeyi tercih edebilir. Bu aşamada gerçekçi bir talep belirlemek için alacakların doğru hesaplanması önemlidir.
İşe İade Davası ile Kıdem ve İhbar Tazminatı İlişkisi
İşe iade davası açan işçiye fesih nedeniyle kıdem ve ihbar tazminatı ödenmişse, işçinin işe başlatılması halinde bu tutarlar boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatından mahsup edilir. İşçinin işe başlatılmaması halinde ise ödenen kıdem ve ihbar tazminatı işçide kalır. Kıdem tazminatının şartları ve hesaplanması hakkındaki yazımızı da inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
30’dan az işçi çalışan işyerinde işe iade davası açılabilir mi?
Hayır, iş güvencesi hükümleri uygulanmaz. Ancak işçinin kıdem, ihbar ve şartları varsa kötü niyet tazminatı talepleri saklıdır.
İşten çıkarıldıktan sonra başka bir işe girersem işe iade davası açabilir miyim?
Evet. Yeni bir işe girmek işe iade davası açmaya engel değildir; ancak dava sonunda işe başlama tercihinin somut duruma göre değerlendirilmesi gerekir.
Sendikal nedenle işten çıkarıldım, ne yapabilirim?
Feshin sendikal nedene dayandığının tespiti halinde işçi, işe iade ile birlikte bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminat talep edebilir.
Yazar: Av. Arb. Erdem Yavrutürk – Ümraniye / İstanbul’da avukat, arabulucu ve kira hukuku bilirkişisi. İş, kira, tapu ve miras uyuşmazlıklarında dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti vermektedir. Hakkımda · İletişim
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, yayın tarihindeki mevzuat esas alınarak hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlığınıza ilişkin değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.